زبانهای کشورهای آسیای مرکزی شامل گروهی از زبانهای مختلف و متنوع است که در این منطقه صحبت میشود. این زبانها معمولا به عنوان زبانهای رسمی و محلی در کشورهای آسیای مرکزی استفاده میشود که دربردارنده زبان ازبکی، قزاقی، تاجیکی، قرقیزی و ترکمنی است.
پیش از توضیح باید به این نکته اشاره کرد که میتوان زبان روسی را زبان اصلی آسیای مرکزی دانست چراکه گستردگی بسیاری در این کشور ها داشته است. در ادامه به شرح این زبانها میپردازیم:
ازبکستان
زبان ازبکی به عنوان زبان رسمی و ملی ازبکستان شناخته میشود. الفبای زبان ازبکی بر پایه الفبای سیریلیک است. این زبان از خانواده زبانهای ترکی است و توسط بیش از 27 میلیون نفر در ازبکستان و مناطق مجاور صحبت میشود و همچنین به زبان ترکی استانبولی و قزاقی نزدیک است. واژگان، جمله سازی و تلفظ در زبان ازبکی از راه ریشههای تاریخی به شدت تحت تاثیر زبان فارسی قرار گرفته است. روسی به عنوان دومین زبان رسمی در این کشور شناخته میشود و حدود 1 میلیون نفر از آن استفاده میکنند. از جمله زبانهای رایج دیگر در ازبکستان میتوان تاتار و قرقیزی را نام برد.
قزاقستان
زبان قزاقی یکی از زبانهای ترکی است که در قزاقستان به عنوان زبان رسمی اعلام شده است. این زبان دارای الفبایی مشتق از الفبای سیریلیک است. البته در سالهای اخیر تلاشهایی برای انتقال به الفبای لاتین صورت گرفته است. بیش از 12 میلیون نفر به این زبان صحبت میکنند. در قزاقستان نیز دومین زبان رسمی، زبان روسی است و حدودا 3 میلیون نفر از آن به عنوان زبان اول استفاده میکنند. سایر زبانهای رایج در قزاقستان ازبکی و تاتار است.
تاجیکستان
زبان تاجیکی یکی از زبانهای ایرانی است که در تاجیکستان به عنوان زبان رسمی درک میشود. لذا برخی از مردمان تاجیکستان توانایی صحبت به زبان فارسی را دارند. الفبای تاجیکی نیز بر پایه الفبای سیریلیک است؛ اما در گذشته از الفبای عربی نیز استفاده میشد. این زبان در برخی از مناطق افغانستان مرسوم است. 7 الی 8 میلیون نفر به زبان تاجیکی سخن میگویند. زبان دوم تاجیکستان روسی است که حدود 300 هزار نفر از آن استفاده میکنند. از دیگر زبانهای مورد استفاده در تاجیکستان میتوان به زبان ازبکی اشاره کرد.
قرقیزستان
زبان رسمی این کشور، قرقیزی است. این زبان از خانواده زبانهای ترکی است و همچنین به زبان ازبکی و قزاقی نیز شباهتهایی دارد. الفبای قرقیزی بر مبنای الفبای سیریلیک است و حدود 4 میلیون نفر در قرقیزستان و مناطق مجاور به این زبان صحبت میکنند. زبان دوم این کشور، روسی است که به طور میانگین 800 هزار نفر از آن استفاده میکنند. بیشتر واژگان مربوط به دین و تجارت در قرقیزستان از واژگان فارسی گرفته شده است. سایر زبانهای این کشور، ازبکی و تاتار است.
ترکمنستان
ترکمنی یک زبان ترکی است که به عنوان زبان رسمی در ترکمنستان شناخته میشود. این زبان الفبای سیریلیک را به کار میبرد، اما در گذشته از الفبای عربی نیز استفاده میشد. ترکمنی توسط بیش از 5 میلیون نفر در ترکمنستان و مناطق مجاور صحبت میشود. در ترکمنستان نیز زبان روسی به عنوان زبان دوم به رسمت شناخته میشود. از دیگر زبانهای رایج این کشور میتوان ازبکی را نام برد.