فئودور اوپادچی، رئیس اپراتور سیستم یکپارچه انرژی روسیه (SO UES)، اعلام کرد که روسیه قصد دارد به پنجمین عضو شورای هماهنگی انرژی برق آسیای مرکزی تبدیل شود. هدف از این اقدام، هماهنگی برنامههای توسعه سیستمهای انرژی در منطقه است.
در حال حاضر، روسیه بهعنوان ناظر در شورای هماهنگی برق کشورهای آسیای مرکزی فعالیت میکند. این شورا شامل قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان است.
گامهای تازه در همکاری
اوپادچی گفت: «روسیه کارهای لازم برای پیوستن به توافقنامه بهرهبرداری موازی از سیستمهای انرژی آسیای مرکزی را آغاز کرده است. اپراتور سیستم روسیه با تجربه خود در مدیریت یکی از بزرگترین شبکههای انرژی جهان، میتواند نقش مهمی در هماهنگسازی برنامههای منطقهای ایفا کند.»
در سپتامبر ۲۰۲۴، وزارتخانههای انرژی ازبکستان و روسیه توافق کردند که روسیه را به سیستم انرژی متحد آسیای مرکزی (UES CA) متصل کنند. به گفته سرگئی تسیویلف، وزیر انرژی روسیه، این همکاری فقط به صادرات برق محدود نمیشود، بلکه شامل مدیریت جریان انرژی برای تعادل سریع سیستمها در شرایط کمبود یا بحرانهای طبیعی نیز خواهد بود.
اهمیت اتحاد انرژی
وزیر انرژی ازبکستان، جوربیک میرزامحمدوف، تأکید کرد که این اتحاد خطرات را کاهش میدهد: «اگر مشکلی برای کشوری پیش بیاید، میتوانیم با جریان برق متقابل نیازها را تأمین کنیم و امنیت سیستم را تضمین کنیم.»
سیستم برق آسیای مرکزی (CAPS) در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در دوران شوروی شکل گرفت تا برق مطمئن و پایدار برای کل منطقه فراهم کند. اما پس از استقلال کشورها، هر کدام سیاست انرژی مستقل خود را دنبال کردند و این موضوع به کاهش همکاری و تشدید مشکلات انرژی و آب منجر شد.
چالشهای انرژی و آب
قرقیزستان و تاجیکستان بیشتر منابع آب منطقه را در اختیار دارند، اما با کمبود انرژی مواجهاند.
قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان ذخایر نفت و گاز بیشتری دارند و مازاد انرژی تولید میکنند.
اختلاف در اولویتها (تولید برق در زمستان یا آبیاری در تابستان) باعث ناسازگاری منافع این کشورها شده است.
خشکسالی و کاهش سطح آب، تولید برق را در قرقیزستان و تاجیکستان کاهش داده است. سادیر جپاروف، رئیسجمهور قرقیزستان، در سال ۲۰۲۳ وضعیت اضطراری در بخش انرژی اعلام کرد. تاجیکستان نیز با کاهش شدید یخچالهای طبیعی و محدودیت ظرفیت سد کایراکوم روبهرو است.
پیامدهای منطقهای
تا سال ۲۰۵۰ برداشت محصولات کشاورزی در تاجیکستان میتواند تا ۳۰٪ کاهش یابد.
در قزاقستان، ۶۶٪ زمینها در معرض خشکسالی قرار دارند و برداشت غلات ممکن است تا ۴۸٪ کم شود.
بیابانزایی بیش از نیمی از اراضی قرقیزستان، ترکمنستان و ازبکستان را تهدید میکند.
نقش روسیه در آینده انرژی منطقه
کارشناسان معتقدند اتصال روسیه به سیستم انرژی آسیای مرکزی میتواند کمبود برق را بدون آسیب به جریان رودخانهها جبران کند. همچنین ساخت خطوط ولتاژ فوقالعاده بالای ۱۱۵۰ کیلوولت که تنها مهندسان روس تجربه آن را دارند، انتقال سریع و کمهزینه برق را بین کشورهای منطقه ممکن میسازد.
احیای حلقه انرژی یکپارچه میان روسیه و آسیای مرکزی، گامی مهم برای امنیت انرژی، توسعه اقتصادی و کاهش تنشهای آبی در منطقه خواهد بود.
تاریخ: 25 آگوست 2025
منبع: vb.kg
